Langvarandi áhrif


Oftast nær ganga náttúruhamfarir tiltölulega snöggt yfir, en eftir situr mannfélag í losti, mismiklu eftir eyðileggingu og manntjóni af völdum hamfaranna. Þó hamfarirnar sem slíkar standi yfirleitt stutt, jarðskjálftar og snjóflóð verði á augabragði og eldgos vari að jafnaði ekki lengur en nokkrar vikur, þá geta afleiðingarnar fyrir samfélagið orðið býsna langvinnar, þannig að þær taki yfir ár, áratugi, jafnvel aldir. Rannsóknir sem hafa verið gerðar erlendis hafa leitt í ljós að ýmsar neikvæðar afleiðingar náttúruhamfara vara miklum mun lengur en áður hafði verið talið. Sérstaklega á þetta við, ef þeir sem lifa hamfarirnar af, fá ekki viðeigandi sérfræðihjálp sem fyrst og þurfa að sitja uppi með afleiðingar áfallsins, án þess að geta unnið úr þeim.

Rannsóknir sýna að fáir sleppa alveg við geðræn vandamál í kjölfar mikilla náttúruhamfara. Allt að tíu prósentum þeirra sem í slíku lenda sýna einkenni alvarlegra geðrænna kvilla, sem er oftast er þó hægt að meðhöndla með góðum árangri. Um sjötíu og fimm prósent sýna mildari einkenni og nálægt fimmtán prósentum sleppa nokkurn veginn við sálarkvilla. Þetta er þó misjafnt eftir eðli hamfaranna. Og afleiðingarnar erfast því einnig hefur komið fram að afkomendur þeirra sem lenda í náttúruhamförum óttast meira en aðrir að verða fyrir slíku sjálfir, þannig lifir minningin og heldur áfram að móta tilveru þeirra um ókomna tíð.

Sömu rannsóknir benda eindregið til þess að besta leiðin til þess að forðast neikvæð langtímaáhrif hamfara sé að taka eins virkan þátt í uppbyggingu og kostur gefst og halda áfram búsetu á svæðinu - ef það er mögulegt. Að minnsta kosti sýna athuganir að þeir sem hafa óviljugir neyðst til að flytjast á brott sem afleiðing af hamförum, eiga að jafnaði lengur við andlega erfiðleika að stríða sem rekja má til hamfaranna, en hinir sem flytja aftur á staðinn eða flytjast á brott sjálfviljugir.

Þá getur tímabundinn brottflutningur líka leikið marga grátt. Fólk er fjarri heimilum sínum og upp á aðra komið en við þær aðstæður geta ýmis félagsleg vandamál skotið upp kollinum. Árið 1974 lagði fellibylur borgina Darwin í Ástralíu gersamlega í rúst. Það þótti ganga kraftaverki næst að einungist sextíu og fjórir létust en ekki hundruð eða þúsundir manna, en borgin var í rúst eftir óveðrið og þurftu nánast allir borgarbúar að flytjast annað. Karlmennirnir voru síðan sendir aftur til að byggja borgina upp á nýjan leik. Sú fjölskyldusundrung reyndist dýrkeypt. Mennirnir voru upp undir ár frá fjölskyldum sínum, fjölskylduböndin trosnuðu og að tíu árum liðnum var helmingur hjóna í borginni skilinn.

Börn sem þurftu að flytjast á brott sýndu ýmis einkenni taugaveiklunar. Minnst voru einkennin hjá þeim börnum sem sneru heim jafnskjótt og auðið var og tóku þátt í uppbyggingunni með foreldrum sínum Verst voru einkennin hjá þeim börnum sem ekki áttu afturkvæmt til heimaslóða og virtust þau seinust til jafna sig. Þau vættu oftar rúmið, sugu þumalfingur fram eftir aldri, voru myrkfælnari en jafnaldrar þeirra, urðu oftar veik s og gripu frekar til ofbeldis til lausnar ágreiningi en önnur börn. Þessi einkenni kvíða og spennu komu með öðrum hætti fram hjá fullorðnum. Þeir urðu þunglyndir, úrræðalausir og starfsgeta þeirra var skert. Og rannsóknir hafa sýnt að börn, sem ekki voru fædd þegar hamfarirnar gengu yfir, bera ýmis einkenni sem rekja má til erfiðrar reynslu foreldranna. Þannig ganga neikvæðar afleiðingar náttúruhamfara í arf frá kynslóð til kynslóðar.


Hamfarir | Félagsleg