Í miðjum Vatnajökli vestanverðum er eldstöð sú sem kennd er við Grímsvötn. Í ritverkum frá 16. og
17. öld er talað um Grímsvötn sem nokkuð þekkt fyrirbrigði í Grímsvatnajökli. En á 18. og 19. öld
virðast örnefnin sem tengdust Grímsvötnum hafa annaðhvort gleymst eða færst úr stað þannig að í þá tíð
töldu menn Grímsvötn vera þar sem nú er Gænalón. Það var ekki fyrr en árið 1919 að tveir sænskir
jöklafarar, Wadell og Ygberg, rákust á gríðarstóra öskju á leið sinni yfir Vatnajökul. Þeir dvöldu þar
um tíma og mældu upp og 
teiknuðu þetta furðufyrirbrigði sem á leið þeirra varð. Nefndu þeir öskjuna
Svíagíg. Árið 1934 kom upp gos í
eldstöð norður af Skeiðarárjökli og
var efnt til leiðangurs að
gosstöðvunum. Var
leiðangursmönnum ljóst að þarna
höfðu fundist hin miklu Grímsvötn og
kom lýsing Svíanna á gígnum heim
og saman við þessa eldstöð.
Grímsvötn hafa vakið æ meiri athygli jarðvísindamanna vegna þess hversu oft gýs þar enda er þar að öllum líkindum virkasta eldstöð Íslands. Vitað er um tugi eldgosa frá landnámi sem mjög líklega tengjast Grímsvötnum. Erfitt er að segja fyrir um hvort eða hvenær gos áttu sér stað þar vegna þess hversu afskekkt þau eru og skilja lítil ummerki eftir sig. Grímsvötn hafa talsvert verið rannsökuð og hefur Jöklarannsóknarfélag Íslands verið þar í fararbroddi. Félagið hefur komið sér upp skálum á svæðinu og eru þeir vinsæll áningarstaður jöklafara. Síðast gaus í Grímsvötnum árið 1984 en það gos kom einungis fram á mælitækjunum. Auk þess var verulega lítið gos þar í maí árið 1983. Til eru gamlar heimildir um gríðarstór eldgos í Grímsötnum sem sést hafi víða að. Til að mynda birtist þessi heimild í Danmerkurlýsingu P. H. Resen:
"Árið 1684 hófst eldgos í Grímsvatnajökl, sem annars er þakinn eilífum snjó og það með þvílíkum ofsa og magni að eldurinn sást víðsvegar um land. Gosið stóð svo lengi að ennþá í miðjum janúar árið 1685 mátti sjá það. Á undan eldgosinu fór gífurlegt vatnsflóð úr þessu sama fjalli í fljótið Jökulsá."
Í flóðinu í Jökulsá á Fjöllum lét maður lífið auk þess sem 200 ær, 14 hestar, 4 bátar og 2 brúarflekar fóru með því. Árið 1655 varð mikið jökulhlaup í Jökulsá á Fjöllum og var því talið að eldgos stæði yfir í Kverkfjöllum eða Grímsvötnum. Samtímaheimildir segja að flóðið hafi gengið svo hátt í þessum risavöxnu gljúfrum að ernir, hrafnar og fálkar hafi drepist í hreiðrum sínum og presturinn á Skinnastöðum hafi misst um 300 ær í hlaupinu. Þess má að lokum geta að jarðfræðingar sem kannað hafa Ásbyrgi og nágrenni þess telja líkur benda til að Ásbyrgi hafi myndast vegna hamfarahlaups sem komið hafi í kjölfarið á eldgosi í Kverkfjöllum eða Grímsvötnum.