Eldgos
Áhrif eldgosa á samfélagið geta verið af margvíslegum toga. Þar sem að um 30% af flatarmáli Íslands eru eldvirk svæði, er þessi tegund hamfara okkur nátengdari en flestum öðrum þjóðum þessa heims.
Eldgos og afleiðingar hafa sett svip sinn á þjóðina í gegnum tíðina. Af mýmörgum dæmum er að taka, en flestir hljóta að kannast við Móðuharðindin í kjölfar Skaftárelda og gosið í Heimaey 1973.
Þau eldgos sem mesta hættan stafar af eru jafnan þau kraftmestu. Í sprengigosum verður gríðarleg orkulosun á skömmum tíma og viðbragðstíminn sem við höfum til að gera nauðsynlegar varúðarráðstafanir getur verið mjög skammur. Gos sem þessi geta haft mjög afdrifaríkar afleiðingar og manfall orðið mikið. Í gosinu á Mt Péle, á eyjunni Martinique, 1902, fórust um 30.000 manns á innan við mínútu í miklu eldskýi sem geystist niður hlíðar fjallsin. Hraungos eru "þægilegri" viðureignar en sprengigosin. Yfirleitt er viðbragðstíminn lengri og því næst stundum að framkvæma nauðsynlegar varúðarráðstafanir, eins og t.d. að flytja fólk af hættusvæði. Inní lengd viðbragðstímann fléttast að sjálfsögðu þættir eins og rennslishraði hraunsins og hversu nálægt eldstöðinni byggðin er. Við höfum reynslu af gosum sem þessum hérlendis og í Heimaey var beitt hraunkælingu til að reyna að stjórna rennsli hraunsins. Þetta hefur verið reynt nokkrum sinnum í heiminum með misjöfnum árangri.
Gjóskufall samfara eldgosum getur haft alvarlegar afleiðingar og er erfitt viðureignar. Gjóska getur borist víða og gert usla í talsverðri fjarlægð frá eldstöðinni. Vindátt ræður að sjálfsögðu miklu um dreifingu gjóskunnar. Aðrar ógnvænlegar afleiðingar eldgosa eru t.d. flóð og í sprengigosinu á Krakatá 1883 myndaðist gríðarleg flóðbylgja sem felldi a.m.k. 36.000 manns. Til lengri tíma litið geta loftslagsbreytingar haft ógnvænleg áhrif. Í Móðuharðindunum féllu ríflega 20% íslensku þjóðarinnar, eða um 10.000 manns, mestmegnis af óbeinum ástæðum eins og uppskerubrests, skepnufellis eða vanheilsu.
Ef eldstöð er staðsett undir jökli, eins og víða hérlendis, geta orðið mikil jökulhlaup samfara gosinu. Í Öræfajökulsgosinu 1362 hjálpuðust að jökulhlaup og gjóskufall að eyða heilu héraði í eldgosi sem hugsanlega það mannskæðasta hérlendis. Giskað hefur verið á að um 400 manns hafi farist í gosinu, en sú tala er óstaðfest með öllu.
Talsvert hefur verið reynt að spá fyrir um eldgos og í þeim fræðum er enn langt í land. Þær aðferðir sem fræðimenn nota til að byggja langtímaspár sínar á eru flóknar og krefjast viðamikilla rannsókna. Þeir spá mikið í breytingar í iðrum jarðar og nota m.a. til þess jarðskjálftabylgjur. Fylgst er með stöðu sjávaryfirborðs, gangi himinhnatta og að sjálfsögðu er einnig rýnt í sögu eldstöðva. Erfitt er að spá fyrir um náttúruhamfarir langt fram í tímann og eldgos eiga örugglega eftir að ógna mannkyninu áfram og valda heilabrotum víða um heim.