Að morgni hins 14.
nóvember 1963 gerðust
enn óvenjulegir atburðir við
Vestmannaeyjar. Sjómenn
á Ísleifi II veittu athygli
mikilli ólgu og reyk á sjó
þar sem þeir voru við
veiðar 20 km. suðvestur af
Vestmannaeyjum. Í fyrstu
virtist sem þar brynni bátur
en fjótlega kom það í ljós
sem engan hafði órað fyrir,
eldgos var hafið á 130 m.
sjávardýpi. Fjórum tímum
eftir að bátsverjar tilkynntu
um gosið var gufu- og
öskumökkur kominn í 3500 m. hæð í gríðarlegum sprengingum. Gossprungan á hafsbotni var talin að minnsta kosti 500 m.
löng. Á öðrum degi reis eyjan úr sæ. þessi nýja eldstöð fékk nafnið Surtur og heitir hún eftir jötni þeim,
er einna ógnvænlegast mun herja á jörðina í rangarökum, en eyjan hlaut nafnið Surtsey.
(Ljósmynd Þorleifur Einarsson)
Fyrstu mánuðina átti sjór greiða leið að gosrásinni um skörð sem aldan braut stöðugt í gígbarmana.
Mátti ekki á milli sjá hvort hefði yfirhöndina, rofmáttur sjávar eða upphleðsla eldsins. Sjórinn kældi
hraunkvikuna svo hratt að hún sundraðist í 
öskusalla og þeyttist upp úr gosrásinni í látlausu þeytigosi.
Að hálfu ári liðnu var
aðalgígurinn orðinn það
þéttur og mikill um sig að
sjór náði ekki lengur að
kæla kvikuna í gosrásinni.
þá breytti gosið um ham og
hraun tók að krauma í
gígskálinni. Eftir stutt goshlé
vorið 1964 varð kröftugt
flæðigos í eynni. Hraunið
streymdi til sjávar og
brynjaði suðurhluta
eyjarinnar. þar með hafði
eldurinn skotið briminu ref
fyrir rass því hraunið
tryggði eynni langa lífdaga.
Í gosinu mynduðust tvær
gígeyjar, sín hvorum megin
Surtseyjar sem nefndar
voru Syrtlingur og Jólnir.
Ekkert hraun hlífði þeim við
brotsjóum Atlantshafsins
og þær hurfu í djúpið að
skömmum tíma liðnum.
Gosið stóð með stuttum hléum í þrjú og hálft ár. Surtseyjargosið er mest allra sjávargosa sem orðið
hafa við Íslandsstrendur frá því sögur hófust. En Eyjaeldum lauk ekki í Surtsey.