Hafís í norðurhöfum
Landsins
forni fjandi, hafísinn, hefur í aldanna rás reynst Íslendingum sem og öðrum
norrænum þjóðum þungur í skauti.
Hann hefur bæði gert usla til sjós og lands. Samkvæmt annálum hafa ófáir látist
eða lent í miklum hremmingum beint eða óbeint af völdum hafíss.
Skip hafa farist vegna árekstra við borgarísjaka eða eftir að hafa setið föst í ísnum sem á endunum braut skipin í spón með þrýstingi sínum. Titanic-slysið, árið 1912, er gott dæmi. Þá sigldi heimsins stærsta skemmtiferðaskip, í jómfrúarferð sinni frá Bretlandi til Bandaríkjanna, á borgarísjaka. Titanic sökk á nokkrum tímum og 1500, af 2200 farþegum skipsins, drukknuðu. Fyrir ferðina höfðu menn lýst því yfir, að Titanic væri ósökkvanlegt. Borgarísjakinn minnti óþyrmilega á að þó tæknin verði sífellt betri munu mennirnir aldrei mega sín gegn öflum náttúrunnar.
Annað þekkt dæmi um mátt íssins eru hremmingar Vilhjáms Stefánssonar, Vestur-Íslendings, á skipi sínu Karluk. Hafísinn klófesti Karluk í könnunarleiðangri um Norður-Íshafið. Karluk rak með allri áhöfn með ísnum. Sagan segir að Vilhjálmur hafi yfirgefið skipið og farið frá áhöfn sinni á Karluk og haldið til lands. Kom hann í þorp eitt til að afla vista fyrir Karluk. Á meðan rak Karluk áfram og missti Vilhjálmur samband við áhöfn sína, sem rak með ísnum í nokkra mánuði. Að lokum brotnaði Karluk undan þrýstingi íssins. Áhöfnin komst upp á ísinn áður er Karluk sökk, en þeirra beið enn meira harðræði í nokkra mánuði til viðbótar. Þar til að þeim var bjargað en þá voru nokkrir úr áhöfn þegar látnir.
Fyrr á öldum fylgdi fjárfellir hafísaárum og oft mannfellir í kjölfarið. Þetta átti sérstaklega við ef ísinn hélst við strendur fram eftir vori og jafnvel fram á sumar. Til er gamalt máltæki sem hljóðar svo ,,ekki er mein að miðsvetrarís'' sem sýnir kannski betur en annað að menn hafa ekki kallað allt ömmu sína í þessum efnum.
Hér fylgja tvær greinar eftir Þór Jakobsson doktor í hafísfræðum. Í þeirri fyrri er fjallað um hafís við strendur Suðurlands frá landnámi til okkar daga. Sú seinni fjallar um hafísrannsóknir. Báður eru birtar með góðfúslegu leyfi Þórs og kunnum við honum okkar bestu þakkir fyrir greinarnar og þá ómetanleg aðtoð sem hann veitti okkur við gerð þessarar síðu.