Reykjavk , 20. nvember 2006



Umsgn 2 fr Landssamtkum hjlreiamanna um drg a umhverfismat samgngutlunaninnar 2007-2018


Landssamtk hjlreiamanna fagna v a n skuli gera mat umhverfishrifum samgngutlunarinnar. etta er skref rtta tt og miki fagnaarefni hvernig er teki msum brnum mlum er vara samgngur, sjlfbrni og jafnri. Okkur snist a margt megi bta endanlega umhverfismatinu, egar snr a heildarmynd samgangna, umhverfis og heilsu og almenn jaarkostnaur samgangna (external costs).
mrgum lium samgngutlunarinnar (SG), og srstaklega umhverfismati samgngutlunar veri vonandi fjalla mun tarlegri um hjlreiar, gngu og almenningssamgngur. a vri betri samrmi vi bestu fanlega ekking essum svium, til dmis umferarryggi, heilsa og grurhsahrif. Auki vgi essara feramta mia vi drgin (DUS), vri betra samrmi vi hlutdeild fera me essum samgngumtum, ekki sst ttbyli, og a a rkum me v a efla essum samgngumtum fjlga rt og sannfra fleiri frimenn og stjrnnlamenn hrlendis og erlendis. Meir um a near.
Landssamtk hjlreiamanna hefur treka ska eftir v a f a sj drg a samgngutlun, ea allt fr v a hluti hennar var kynnt sumari 2006. En fulltri runeytisins sagi okkur a bia. egar svo drg a ingslyktun um samgngutlun var gert opinber, var okkur ekki greint fr v, og fresturinn til a gera athugasemd fremur skammur. Vi num v ekki a gera ein tarlega grein fyrir athugasemdir okkar og vi hefum kosi. Ekki heldur num vi a benda llum ttum sem vi vildum fjalla um, og vi hfum lent eirri astu a urfa a skila inn tvr umsagnir me mismunandi herslum(1). Samt er rtt a treka a vi fgnum bi a bin veri til mat umhverfishrifum samgngutlunar, samt njum og meiri ntmalegar herslur og ekki sst a auglst s eftir umsgnum vi essum drgum. LHM fkk a vita um DUS og a umsagnar vri ska gegnum skrift okkar a almennum frttum tlvupsti fr runeytinu. A boi er upp eirri jnustu er til fyrirmyndar.
hugavert vri a bera saman SG vi sambrilegar tlanir nagrannalanda. Vi ekkjum til dmis til a Noregi var ger fremur umfangsmikill srtlun um hjlreiar sem hluti af ger samgngutlun Normanna(2). er ess viri a nefna a eflingu hjlreiar eru nefndar nlegum ageratlunum skra, Japanskra, Kanadiskra og Belgiskra stjrnvalda (sem dmi) vegna grurhsahrifa(3).

Athugasemdir vi kaflanum Samrmi vi tlanir, lg og aljlega samninga
Undirrituum er ljst hvernig hfundar umhverfismatsins hafa komist a eirri niurstu a drg a SG s samrmi vi allar essar tlanir og samningar sem talin eru upp. Sums staar er vitna skrslur sem manni skilst a su birtar. skilegt vri a essar skrslur sem mati byggir vera gerar agengilegar. N er uppi s srstaa um Kyoto-bkunin a hn gildi einungis til rinu 2012, en flestum ttu a vera ljst a mun vitkari og rtkari samningur taka vi eftir a. hemlaur vxtur bruna jarefniseldneytis vegum, lofti og sj, samhlia sk um samdrtt vegna tkniframfara, en n rttkra agera, getur a mnu mati engan vegin samrmist anda Kyoto sttmlanna og samningar eirra sem munu fylgja ftspor eirra. Tali er a heildarlosun inrkja urfi a minnka um 50% og nokku fljtt mlikvara hagkerfa. Hinga til hefur vxtur umfer vegi upp mti btta ntni og gott betur. hafa tolla- og skattareglur beinleiis tt undir kaupum til dmis strra pallbla og aukning landflutninga. Skum ess hve alvarlegur grurhsavandinn er, verur ekki boi a stta sr vi v a losun CO2 andrmslofti fr blaumfer aukist ekki verulega til 2018 (eins og stendur DUS). ar a auki mun rstingur sem sna a v a reikna flugfera me aljasamninga um grurhsalofttegunda aukast. Endanleg matsskrsla tti a nefna etta.



Athugasemdir vi kaflanum 15.3.5.1 Framkvmdir og hrif innan svis

essum kafla segir : Afleidd hrif af mikilli umfer og hu jnustustigi vega er minni lkamshreyfing flks tengd ferum.

a er mikill framfr mia vi fyrri umfjllun samgngumlum a essi setning skuli vera tekin me. En umhverfismati tti a fjalla frekar um etta mlefni. Hreyfingarleysi og offita eru taldir vera gri lei til a vera verulegur hrifavaldur a stytta hluti jarinnar lfi, og vega annig yngri en umferarslysin. Hreyfingarleysi og versnandi matari er meti a kosta 300.000 mannslf bandarkjunum hverju ri, samkvmt vefsu CDC, en umferaslysin taka ar 40.000 mannslf rlega (4).

nrri grein vsindatmaritinu International Journal of Obesity segir samantektinni : The association found in this study between driving to work and overweight and obesity warrants further investigation to establish whether this relationship is causal. If proved as such, then promoting active transport modes such as walking, cycling and public transport should form a key component of global obesity prevention efforts. (5)

skrslu fr Victoria Transport Policy Institute segir : "Regular walking and cycling are the only realistic way that the population as a whole can get the daily half hour of moderate exercise which is the minimum level needed to keep reasonably fit (6)

frgri skrslu Lars Bo Andersen, All-Cause Mortality Associated With Physical Activity During Leisure Time, Work, Sports, and Cycling to Work er sagt fr niurstum r rannskn, ar sem fylgst var me 30.000 Dnum yfir 14,5 rum. Ein forvitnilegasti niurstaan var a eir sem hjluu til vinnu hefu 30% lgri lkur v a deyja a tmabilinu , en eir sem geru a ekki. nlegri hjlarstefnu Noregi sem var stt af 230 fagmnnum r rkisstofnunum bor vi Vegagerin hj Normnnum, og fagmenn sveitaflaga, kom fram hj Andersen a alveg sambrilegar niurstur hefu fengist r kannanir gerar Bretlandi. (7)

Ennfremur segir matsskrslunni (DUS) : Mikilvgt er a skera ekki agengi gangandi og hjlandi vegfarenda ea eirra sem eiga erfitt um vik vegna lkamsstands. etta er a sama skapi loftsvert, en ekkert er sagt um leiir til ess a koma veg fyrir essa run. a liggur augum uppi a egar vegir vera breikkair og eir vera greifrari, verur erfiara a komast yfir eim, og ekki btir r skk egar umferin aukist, a hluta vegna btts agengi bla. Nlegt dmi um breytingar sem heildina hafa gert gangandi og hjlandi erfiari fyrir, eru frslu Miklubrautar og byggingu mislga gatnamta vi Mjdd, og stillingu gangbrautarljsa vi Suurlandsbraut ( vi Htel Nordica og vi tib Glitnis ) annig a gangandi trufla ekki grnu bylgjuna sem hefur veri bin til fyrir bla. Til samanburar m nefna a insvum hafi tekist a auka umfer hjlandi um 20%, fkka umferarslysum um 20% og spara 35 milljnir DKK heilbrigiskerfinu yfir fjgurra ra tmabili ar sem unni var markvisst me a fjlga hjlreiamnnum ( Og voru eir tluvert margir fyrir). Ein ageranna var a ba til grnni bylgju fyrir hjlreiamenn. (8)

skrslu WHO/UNECE fr 2005 segir meal annars : There is a clear need to develop more interventions to increase physical activity and more specifically transport-related physical activity and to assess their effectiveness. In particular, traffic interventions should be identified, such as awareness programmes relating to taking children to school, that are most likely to increase health-enhancing physical activity and to reach physically inactive population groups. In Switzerland, a country with 7 million inhabitants, current estimates suggest that between 1.4 and 1.9 million cases of disease, between 2,000 and 2,700 deaths and direct treatment costs of 1.1 to 1.5 billion Euros are caused by physical inactivity. (9) (Mn feitletrun) etta gerir a mr snist htt 4 miljara ISK fyrir 300.000 ba slands, bara mehndlun hreyfingarleysi.
Road safety impact assessments should focus in particular on vulnerable road users (e.g.
children, bicyclists and pedestrians) and the decisive role of speed. They should be included
into impact assessments of transport and land use programs and strategies. (10)


Athugasemdir vegna 16.3 Agerir vegna umhverfislega sjlfbrra samgangna

kaflanum stendur, undir Hnattrn hrif ; Hvatt veri me skattalegum agerum til notkunar bla, sem nota anna og umhverfisvnna eldsneyti en jarolu.

Maur spyr sig hvort ekki liggi augum uppi a hvetja me skattalegum agerum til gngu og hjlreiar sem eru mun umhverfis- og heilsuvnna ? Fyrrnefndar skrslur WHO/UNECE mla me v. Nokkur sveitaflg Noregi, ar me tali sl, hafa gert starfsmnnum kleift a skr ferir fundi me smu htti og ef fari er bl. Klmetragjaldi sem starfsmaurinn fr er a sama. Tilraun me essu hefur gefist mjg vel meal Bjrgvin og ngrenni. Reykjavkurborg er a ra hj sr tki sem heitir samgngustyrkur, sem kemur staa blastyrkja. Bretlandi gefa skattalggjf vinnustai fri v a leiga t reihjl fyrir litla upph og selja slikk til starfsmanns eftir nokkurra ra notkun og r vinnu. Vinnustaurinn fr skattaafsltt mti. Sums staar er gert s krafa til fyrirtkja a eir ra me sr eigin samgngutlun, sem eigi a mia a v a draga r notkun einkabla og spara blasti, en algengari er a fyrirtkin f hjlp me a sj sn hag a draga r keyrslu og um lei bta heilsu og fjarhag starfsmanna (11). mtti hugsa sr a lkka tolla og VSK af reihjlum gaflokki, og tilteknum vara- og aukahlutum, svo sem luktir, tskur, nagladekk. Nagladekk undir reihjlum auka ekki svifryksmengunina, v hjlin me reihjlamanni eru svo ltt a au spna ekki upp malbiki. dr reihjl eru aufanleg dag, en htta er a slk gi og jnusta drum hjlum geti vara vi umferarryggi.

Vert er a minnast a a skrslu r rstefnu vegum OECD, haldin ri 1996, kllu Towards Sustainable Transportation, var ein niurstaan a reihjli var eina farartki hinga til sem gti kallast sjlfbrt(12). Reihjli er lka n efa a kutki sem er drast fyrir samflaginu og rekstur, samt a vera hollasta kutki.

a a maur getur s fram a kannski muni bara 8 - 50 % fera vera farnir reihjli tti ekki a a a notendur reihjli njti jafnris samgnguuppbyggingu. rndheimi sem liggur lka langt norur og Reykjavik, eru um 12% fera farnir reihjli. Oulu norur Finnalandi er me svipaa hlutdeild ef ekki hrri, og forgangsmokstur fyrir reihjl er hluti af lyklinum ar. Kaupmannahfn getur veri ansi erfitt veur hlft ri en hjlreiar hafa 33% hlutdeild fera, og hjlreiar er tluvert stunda til samganga lka um vetur.

ar a auki tti btt agengi hjlandi og gangandi ekki sst vi undir essum kafla. Reyndar er tala um gngu- og hjlreiastga DUS, en etta hugtak er einfldun v samgngukerfi fyrir gangandi og hjlandi sem egar er til staar landinu. Ef fgur fyrirheit um a ekki draga r agengi hjlandi og gangandi eigi a nst, arf slandi, eins og ngrannalndunum, a stefna a skipulagningu me faglegum htti og me rfum notenda huga. N egar eru til landinu gangstttir, tivistarstgar me og n lnu til skiptingar milli gangandi og hjlandi, malbikair stgar, mjar og breiar, og sast en ekki sst hjlarein vegsti og hjlreiabrautir, stuttar su. a er greinilegt a heiti gngu- og hjlastgar dekka ekki essa fjlbreytni.

ekkingaruppbygging hnnun fyrir hjlreia m skja ,m.a. fr ngrannalndum. En einfld lgmarksvimi vi hnnun mannvirkja fyrir hjlreiar geta veri a vallt s mia vi 30 km/klst umferarhrai hjli, a hanna s me tilliti til samgangna ekkert sur en til tivistar, a stlu vihaldstki, sem tildmis au er dreifa sandi um vetur, komast auveldlega leiir snar og geta llu fari s lei sem hjlreiamenn er boi upp . Nlegar lausnir Reykjavkurborgar vi stru gatnamtin hafa ekki virka vel essu tilliti. Enda voru essar lausnir sttar fr Bretlandi ar sem snjungi er minni og ekki heimilt a hjla gangsttt. arf via enn a hnykkja v a mokstur og spun stga, gangsttta og hjleiabrauta verir gefin hrri forgang.


Athugasemdir vi kaflanum 17. run og framvinda ef ekki verur af SG

Eins og bent var drgum a frumvarpi a umferarlgum sem lg voru fram til umsagna hausti 2006, er mislegt sem bendir til ess a breikkun vegar og arar framkvmdir kunna a hafa tt undir hraakstri. a er lka vel ekkt a greiari agang ti undir aukningu umferar. Vnta m a umferartlur fyrir Reykjanesbraut sna a n egar, svo og hrif Hvalfjaraganganna. Sem sagt : aukin rmd mun ( eitt og sr) leia af sr enn frekari aukning umferar en ella, og ar me aukist umhverfishrifin. essi stareynd er aljlega viurkennd, en a er velkomi ef einhver ea einhverjir vilja rkra um etta.


Hjlreiar sem jkv lausn samgngumlum

G rk er fyrir v a tala um hjlreiar sem jkva lausn tengd eftirfarandi atrium:
Markmi um hagkvmni uppbyggingu og rekstri samgangna.
Markmi um umhverfislega sjlfbrar samgngur. Stula a ntingu umhverfisvnna orkugjafa. Hjlreiamenn nta lfrnna orkugjafa og reihjli er a faratki sem hefur langbesta orkuntnin.
Dregi veri r hvaa og loftmengun, ar me tali svifryk, (PM10, PM2,5 ofl) fr samgngum. Lka hr eru auknar hjlreiar og ganga hluti af lausninni.
Aukin hersla lg rannsknir msum ttum sem geta dregi r mengun fr skipum, flugvlum og bifreium. Hr tti a efla rannsknir og ekki sst frslu inn til stofnanna og t samflaginu varandi heilbrigum samgngum, sem sagt hjlreiar, ganga og almenningssamgngur. Heilbrigar samgngur var einmitt fyrirsgn rstefnu sem haldin var vegum Lheilsustvar vori 2006 tengsl vi Hjla vinnuna (13) Mting fr eim stofnunum sem hefu tt a hafa huga var v miur slk, rtt fyrir v a toppmaur fr WHO mtti, og lka forseti slands sem hlt opnunar-ru, me ekta innlifun efninu.
Markmi um ryggi samgngum. Ekki fst s a reihjli s ruggt farartki ef heildina er liti. egar reihjlamenn deyja umferinni er a langoftast vegna rekstra vi bla. Varla ekkist a rekstrar vi reihjl drepi hin ailanum. ar a auki eru hjlreiar sambrilega ruggar fyrir kumanninn og blferir, ef mia er vi fjlda fera, ea fjlda klukkustunda (14)

Atrii sem ekki virist vera teki DUS
Brn. (Ori virist ekki vera nota, hvorki SG, n DUS) Hreyfanleika, lkamleg og gern heilsa barna vera fyrir miklum hrifum af umferinni, en essu er ekki minnst matsskrslunni. A bta agengi hjlandi og gangandi og minnka neikv hrif umferar hefur srstaklega mikla ingu fyrir brnum. Mesta hrifin vera au fyrir sem minnst mega sn, brn me ftkum foreldrum. a vri hgt a vsa margar skrslur um etta en tminn leyfir ekki a finna etta allt til. En skrslan Kids on the move fr ESB er gtis byrjun(15). skrslu WHO/UNECE sem vitna var hr a ofan segir lka : Children Impact Assessment (CIA) should be one of the tools used to measure effects of planned interventions at national/regional/local levels in order to identify areas of high concern for children. This approach can be used to assess health impacts, costs and benefits, and support the identification of recommended policy actions and implementation tools.
Jaarkostnaur samgangna, og skattlagning. ( Drepi SG, en ekki DUS, snist manni) a vantar a meta heildarhrif blaumferar, til a umran um samgngur veri raunhf. Vinnslu og flutning hrefnis, framleisla, flutning og sala bls, rekstur og loks frgun. Meta arf amk. hrif veurfar, loftmengun lofttegunda og svifryk, grft og pm2,5 ( ea fjldi agna) nr notkunarsta, hvai, vatnsmengun, hrif umferarmannvirkja sem farartlma fyrir hjlreiamenn, brn, gamalmenni, flk sem minna mega sn, fugla og dr, sem strnotandi landssvis. Og enn er ekki allt upp tali. (Sj lka WHO/UNECE skrslan) (16) Til a geti s sanngirni arf lka a meta vinning blaumferar, er ar er egar margt efni til, og vel ekkt.

Hvatningu til gngu- og hjlafera. etta oralag fyrirfinnast SG, en ekki DUS. Hvatningu til gngu- og hjlafera (til samgangna aallega) m gera me v a viurkenna tilvst og fsileiki essara samgangna og eya mtum. Fjalla til dmis um gangandi og hjlandi Umferartvarpinu. Hvetja til umfjllunar um hjlandi, gangandi og almenningssamgngur meiri samrmi vi hlutdeild eirra fjlda fera ttbli ( a giska 2+20+4 = 27% fera hfuborgarsvinu sem rsmealtal. Hlutdeild hjlafera er markvert hrri a sumri til )

Eftirfarandi runa r drg a SG innihalda mrg hugtk sem DUS ekki tekur : [Af mgulegum agerum ] m nefna umhverfisskatta, viskipti me losunarheimildir grurhsalofttegunda flutningum, veggjld fyrir ll kutki, endurbyggingu bja, btta jnustu almenningssamgngum, hvatningu til gngu- og hjlafera (umfjllun hr a ofan) , samntingu og sameign kutkja, hraatakmarkanir og hraastringu auk margs annars.

Uppspretta svifryks er ekki bara nagladekk, heldur tengist heilsuskalegt svifryk ekki sst tblstur bila og strri kutkja. Margir frimenn halda v fram a svifryki sem tengist tblstri s httulegri en grfkorna ryki sem tengist nagladekkjanotkun. a tti a vera ljst a a urfi a bregast vi bum tegundum af svifryki, og betrumbta mlitknina sem notu er.

Samkeppni og jafnri notenda. (bl.s 37 SG). DUS tti lka a taka essu fyrir, og essari umfjllun eiga hjlreiar erindi.

Samgngur fyrir alla (bl.s 34 SG). Hr tti DUS lka a fjalla um hjlreiar. Athyglisvert gti veri a rkra rttindi hjlreiamanna varandi agengi, bori saman vi rttindi flks til a komast leiir snar hjlastl, gangandi, bl ea hestbaki, og mgulegar lausnir samgngum essu ljsi. Ein lei getur veri er a notast vi svokllu Universal design/Universal access, sem miki skylt me hugmyndir um Complete streets og vistgtur. (18)

hugavert vri a athuga hvort svipaar leiir varandi stofnun nefndar um hjlreiasamgngur gti nst og varandi reivegi/reistiga. ingslyktunartillgu ar a ltandi, sem hefur veri endurflutt margoft, hefur v miur ekki fengist afgreitt fr samgngunefnd Alingis, a meflutningsmenn hafa veri r llum flokkum.

Bist er vi v a mrgum yki essi sn Landssamtaka hjlreiamanna um alvru jafnri umferinni vera raunhf, srstaklega slandi, og gilega mjk. Landssamtk hjlreiamanna vill gjarnan f senda au rk me rkstuningi sem koma upp gegn essa sn. Kannski geta allir ailar lrt eitthva ef fari er ofan mlin fullri alvru me rkru, olinmi og gagnkvma viringu.
 


Fyrir hnd Landsamtaka hjlreiamanna,
 

______________________________________
Morten Lange, formaur
 

[1] Tmaleysi hefur a lka fr me sr a mlfari essari umsgn s ekki eins fagurt og villulti og a hefi tt a vera.  Bist g velviringar v.

[2]  http://www.vegvesen.no/servlet/Satellite?blobcol=urlpdf&blobheader=application/pdf&blobkey=id&blobtable=SVVvedlegg&blobwhere=1063969956599&ssbinary=true

[3] Finnist til dmis hr :  http://search.unfccc.int/query.html?col=fccc&qt=bicycles

[4]  http://www.cdc.gov/communication/tips/inactive.htm  ( Athugu 2006-11-19 )

[5] International Journal of Obesity (2006) 30, 782786. doi:10.1038/sj.ijo.0803199

[6] Litman, T. 2002, November 18. :   If health matters: Integrating public health objectives in transportation decision-making. Victoria, BC: Victoria Policy Transport Institute. Available at www.vtpi.org  

Fleiri hugavera punkta til dmis hr , til dmis um hagsld borga bor vi Tokyo og Stockholm : http://www.environment.ucf.edu/bikepath/27 Reasons to Bike.htm

http://www.environment.ucf.edu/bikepath/References.htm

[7] All-Cause Mortality Associated With Physical Activity During Leisure Time, Work, Sports, and Cycling to Work , Lars Bo Andersen, PhD, DMSc; Peter Schnohr, MD; Marianne Schroll, PhD, DMSc; Hans Ole Hein, MD , Arch Intern Med. 2000;160:1621-1628.    Finnist gegnum  http://hvar.is .    Sj lka http://www.slf.no/Trafikk_sikkerhet/Sykkelkonferansen_2006/32035/Sykkelkonferansen_manus_sammendrag.pdf

[8] http://cykelby.dk/maal_og_resultater.asp

[9] M kannski sl a  a fjrungur til helmingurinn af ennan toll tengjast  blaumfer  eins og umferarslys tengjast blaumfer ?

[10] HIGH-LEVEL MEETING ON TRANSPORT, ENVIRONMENT AND HEALTHTHE PEP Steering Committee (Third session, 11 and 12 April 2005)        http://www.thepep.org/en/commitee/documents/doc06_ECE.AC.21.2005.06-EUR.05.5046203.06.pdf  , http://www.euro.who.int/Document/trt/PEPEconVal.pdf ( Sumt endurteki en fari srstaklega   hva heilsuleysi skum umferar kosti. )

[11]  Sj t.d. http://www.transport2000.org.uk/goodpractice/maintainGoodPractice.asp?GoodPracticeID=30

[12]   OECD Proceedings TOWARDS SUSTAINABLE TRANSPORTATION,    http://www.oecd.org/dataoecd/28/54/2396815.pdf

[13] Ltum hjlin snast rstefna um heilbrigar samgngur      http://www.lydheilsustod.is/frettir/hreyfing/nr/1782

[14] Cycling the way ahead for towns and cities.  ESB, Directorate General for the environment. ( Bls. 33-34 ) http://ec.europa.eu/environment/cycling/cycling_en.htm,   http://ec.europa.eu/environment/cycling/cycling_en.pdf

Og :  http://www.sykkelby.no/Sykkelfakta/949  Flere syklister gir lavere ulykkerisiko - og betydelig helsegevinst

[15] "Kids on the move"

http://ec.europa.eu/environment/youth/air/air_kids_on_the_move_en.html

http://ec.europa.eu/environment/youth/original/air/kids_on_the_move_en.pdf

[16] NFRAS/IWW.: EXTERNAL COSTS OF TRANSPORT. UPDATE STUDY

Road transport costs EU countries 650 billion euros a year.  A multimodal fund should be set up to promote sustainable transport.

http://www.ecf.com/files/2/12/23/BRR_166_English.pdf,   http://www.infras.ch/downloadpdf.php?filename=UpdateExternalCosts_Fin  alReport_Summary_en.pdf   essari skrslu er tala um total cost, en sumt er greinilega varlega tla, og til dmis ekki tala um barrier effect  fyrir gangandi og hjlandi eins og tala er um CBA of Cycling vegum Norrna rherranefndinni.  TemaNord 2005:556  ISBN 92-893-1209-2 http://www.norden.org/pub/sk/showpub.asp?pubnr=2005:556  http://www.norden.org/pub/miljo/transport/sk/TN2005556.pdf

[17]  Sj tildmis tilvitnun rannsknir Dr Andreas Schmidt-Ott vi TU Delft frttablai eirra    http://www.tudelft.nl/live/binaries/e98616d6-dce7-462c-b385-7a77a13d5be8/doc/Respirable dust meter DO 06-1-2.pdf

[18] Sj t.d.  http://www.humantransport.org/universalaccess/page3.html