ReykjavÝk 15. febr˙ar 2007

 

Ums÷gn um vegal÷g. Ůskj. 548 Ś 437. mßl.

 

Ůa­ er miki­ fagna­arefni og l÷ngu tÝmabŠrt, a­ hjˇlrei­a- og g÷ngustÝgar skuli n˙ vera skilgreindir Ý vegal÷gum. Fram til ■essa hefur mßtt Štla, a­ gangandi og hjˇlandi umfer­ teljist vart til umfer­ar e­a samgangna. En betur mß, ef duga skal.

═ 5. kafla, 27. grein, segir:

Hjˇlrei­a- og g÷ngustÝgar.

═ samg÷nguߊtlun er heimilt a­ veita fÚ til almennra hjˇlrei­a- og g÷ngustÝga me­framumfer­armestu ■jˇ­vegum samkvŠmt sÚrstakri ߊtlun sem ger­ skal a­ h÷f­u samrß­i vi­ sveitarfÚl÷g.

═ ■essari mßlsgrein er Ý raun a­ finna alla ■ß nřbreytni, sem finna mß Ý vegal÷gum um sjßlfbŠrar samg÷ngur.

Or­alagi­ ôhjˇlrei­a- og g÷ngustÝgarö er afar ˇljˇst. Ătla mß Ý fljˇtu brag­i, a­ ßfram eigi a­ blanda saman ■essari ˇlÝku umfer­ ß gangstÚttum, svo sem veri­ hefur. Ef svo er, munu ■essi vegal÷g ekki teljast framsŠkin. Fyrirhugu­ vegal÷g ver­a a­ taka ß ■eim vanda, sem n˙ rÝkir ß gangstÚttum. Gangandi og hjˇlandi umfer­ ß ekki samlei­, ekki fremur en akandi og rÝ­andi.

═ umrŠddum vegal÷gum mß sjß, a­ Samg÷ngurß­uneyti­ telur ■a­ sitt helsta verk a­ mˇta skipulag akbrauta ß landsvÝsu, ■ar sem bÝllinn er Ý fyrirr˙mi og talinn ˇmissandi farartŠki. LÝklega er ■etta arfleif­ fyrri tÝma. En Ý dag liggja akbrautir Ý umsjß Samg÷ngurß­uneytis og Vegager­ar rÝkisins tilt÷lulega ■Útt um ■Úttbřl svŠ­i, svo sem ß h÷fu­borgarsvŠ­inu. Gera mß rß­ fyrir, a­ upptaka or­alagsins ôhjˇlrei­a- og g÷ngustÝgaö sÚ tilkomin vegna ■essarar sta­reyndar. Vegal÷g taka nokku­ faglega ß umfer­ vÚlkn˙innar umfer­ar, en ■egar kemur a­ sjßlfbŠrum samg÷ngum, sem henta best Ý ■Úttbřli, vir­ist vanta alla fagmennsku. SÚst ■a­ best ß ■vÝ, a­ ofangreind 27. mßlsgrein, sem ekki er or­l÷ng, er Ý raun endurtekin hva­ eftir anna­ Ý umrŠddum vegal÷gum. ┴ ■a­ skal bent, a­ auknar hjˇlrei­ar eru besta lei­in til a­ minnka svifryksmengun ß h÷fu­borgarsvŠ­inu, sem a­allega stafar frß vÚlkn˙inni umfer­ um stofnbrautir ■Šr, sem eru innan samg÷nguߊtlunar.

Ůß segir enn fremur: ůskal a­ h÷f­u samrß­i vi­ sveitarfÚl÷g.

Ůa­ er reynsla Landssamtaka hjˇlrei­amanna, a­ vi­horf sveitarfÚlaga til gangstÚtta, og n˙ nřveri­ ReykjavÝkurborgar til hjˇlrei­abrauta, eru afar ˇlÝk. Ůa­ er hß­ duttlungum einstakra embŠttismanna e­a pˇlitÝskra fulltr˙a hvort, hvar og hvernig gangstÚttir e­a hjˇlrei­abrautir liggja. Ůa­ hefur reynst afar bagalegt, ■vÝ a­ undantekning er, ef tillit er teki­ til a­stŠ­na hÚr ß landi, t.d. ■eirri sta­reynd, a­ hjˇlrei­ar eru stunda­ar ß gangstÚttum, ˇlÝkt ■vÝ sem gerist Ý nßgrannal÷ndum okkar.  Ůa­ er einnig alger undantekning, a­ haft sÚ samrß­ vi­ faga­ila eins og Landssamt÷k hjˇlrei­amanna vi­ h÷nnun ■essara samg÷nguŠ­a, e­a vi­ undirb˙ning einstakra verk■ßtta. Ůa­ er afar mikilvŠgt, a­ haft sÚ samrß­ vi­ Landssamt÷kin, ef sßtt ß a­ nßst um ger­ og h÷nnun hjˇlrei­abrauta. ŮvÝ er ekki nˇg a­ a­eins sÚ haft samrß­ vi­ sveitarfÚl÷gin. Starfsmenn ■eirra bera ekki alltaf skyn ß ■arfir hjˇlandi umfer­ar. Samg÷ngurß­uneyti­ ß a­ sřna sˇma sinn Ý ■vÝ a­ setja n˙ ■egar ß fˇt nefnd eins og ÷ll nßgrannal÷nd okkar hafa gert, og skilgreina hjˇlrei­abrautir sÚrstaklega. Ůa­ er ekki sÝst mikilvŠgt vegna ■ess, a­ sta­la ver­ur h÷nnun og ger­ ■eirra, sem og samspil vi­ a­rar samg÷nguŠ­ar. Ůannig mß koma Ý veg fyrir ruglingslega h÷nnun gangstÚtta og hjˇlrei­abrauta. Ůa­ mun a­eins auka veg sjßlfbŠrra samgangna, ekki sÝst Ý ■Úttbřli, ■ar sem ekki er van■÷rf ß. Ůß mun slÝk framf÷r kalla ß endursko­un umfer­arlaga, sem fyrir l÷ngu er or­in tÝmabŠr. ŮvÝ ˇfremdarßstandi, sem rÝkt hefur ß gangstÚttum, er liklega best lřst Ý athugasemd, sem Landssamt÷k hjˇlrei­amanna ger­u vi­ Umfer­ar÷ryggisߊtlun 2002-2012 og fylgir hÚr me­ sem fylgiskjal.   

Landssamt÷k hjˇlrei­amanna hvetja til ■ess, a­ umrŠddum Vegal÷gum ver­i breytt. A­ or­alaginu ôhjˇlrei­a- og g÷ngustÝgarö ver­i breytt Ý ôhjˇlrei­abrautir og gangstÚttirö svo a­ skřrt sÚ, a­ ßtt er vi­ a­greindar samg÷nguŠ­ar.

Ůß er mikilvŠgt a­ finna ■vÝ sta­ Ý vegal÷gum, a­ settur ver­i ß fˇt samrß­shˇpur um ger­ og h÷nnun hjˇlrei­abrauta. Ůar Šttu fulltr˙ar frß Samg÷ngurß­uneytinu, Vegager­inni, sveitarfÚl÷gum og Landssamt÷kum hjˇlrei­amanna a­ eiga sŠti.

 

Vi­auki, tilvitnanir, fylgiskj÷l og krŠkjur.

 

Hva­ eru hjˇlrei­abrautir?

HÚr ß landi hafa gangstÚttir ekki veri­ hanna­ar me­ hjˇlrei­ar Ý huga. ŮvÝ hafa ■Šr ekki veri­ gˇ­ur kostur Ý samg÷ngum. Hr÷­ hjˇlandi umfer­ ß ekki samlei­ me­ gangandi vegfarendum, fremur en hestar me­ bÝlaumfer­. A­ frumkvŠ­i ReykjavÝkurborgar hafa a­greindar hjˇlrei­abrautir a­eins veri­ lag­ar mj÷g stuttar vegalengdir og ■vÝ engin reynsla komin ß ■Šr.
Ůri­jungur fer­a Ý ReykjavÝk er styttri en einn kÝlˇmetri, og tveir ■ri­ju styttri en ■rÝr kÝlˇmetrar. Ůa­ er ■vÝ stˇr hˇpur fˇlks, sem au­veldlega gŠti fer­ast me­ ÷­rum hŠtti en me­ bÝlum.
Hjˇlrei­abraut er smŠkku­ mynd akvegar fyrir bÝla og ■vÝ ekki gangstÚtt. Ef rÚtt er a­ mßlum sta­i­ hafa hjˇlrei­abrautir sama vŠgi Ý samg÷ngum og akbrautir.
Kostna­ur vi­ ger­ hjˇlrei­abrauta er ˇverulegur, ef ■Šr eru lag­ar samtÝmis annarri vegaframkvŠmd. Ar­semi hjˇlrei­abrauta er margfaldur, sÚ a­eins liti­ til heilbrig­is■ßtta. A­ sama skapi lŠkka hjˇlrei­abrautir rekstrarkostna­ akvegakerfisins, ■ar sem reikna mß me­ fŠkkun ÷kufer­a sem nemur fj÷lgun hjˇlrei­amanna. ŮvÝ fleiri sem kjˇsa a­ hjˇla, ■eim mun betri ver­ur ßlagsdreifing Ý samg÷ngukerfinu Ý heild og skilvirkni ■ess um lei­ mun betri. Rekstrarkostna­ur hjˇlrei­abrauta er ˇverulegur samanbori­ vi­ rekstur akbrauta, ■ar sem afl og ■yngd rei­hjˇla er einungis ÷rlÝti­ brot af afli og ■yngd vÚlkn˙inna ÷kutŠkja. Hjˇlrei­abrautir taka ekki a­eins vi­ umfer­ rei­hjˇla heldur lika rafmagnsrei­hjˇla sem eru Ý hra­ri fram■rˇun um ■essar mundir. ŮŠr opna m÷guleika fyrir marga sem fara vilja fer­a sinna me­ vistvŠnum hŠtti og ßn ■ess a­ vera Ý hŠttu af bÝlaumfer­ e­a reyna miki­ ß sig. Ůannig taka hjˇlrei­abrautir vi­ umfer­ farartŠkja sem ekki er tali­ ˇhŠtt a­ sÚu ß hŠttulegum akbrautum.
Innan Ýb˙­ahverfa me­ 30 km hßmarkshra­a geta hjˇlrei­abrautir og gangstÚttir haft forgang fram yfir akvegi. Ůannig mŠtti auka ÷ryggi ˇvarinna vegfarenda innan ■eirra svŠ­a me­ ■vÝ a­ ■rengja g÷tumyndina me­ hjˇlrei­abrautum fremur en hra­ahindrunum og umfer­areyjum. Hjˇlrei­abrautir Štti a­ leggja me­fram ÷llum vegum ■ar sem umfer­in er umfram ßkve­inn fj÷lda ÷kutŠkja e­a ■ar sem hŠtta er talin stafa af hra­ri umfer­. E­lilegur me­alhra­i ß hjˇlrei­abrautum er u.■.b.30 km/klst. SlysahŠtta er ■vÝ talsvert minni ■ar en ß akbrautum. For­ast ber a­ leggja hjˇlrei­abrautir Ý hlykkjum e­a um mishŠ­ˇtt landsvŠ­i.  SamrŠmdar umfer­arreglur gilda um akandi og hjˇlandi vegfarendur. Umfer­arljˇs, skilti og vegmerkingar eru af sama toga svo a­ vegfarendur ■urfa ekki a­ fara eftir mismunandi reglum hvort sem ■eir eru akandi e­a hjˇlandi. Ůß ver­a ÷kumenn a­ horfast Ý augu vi­ aukinn rÚtt annarra vegfarenda s.s. a­albrautarrÚtt hjˇlrei­abrautar o.s.frv. Hjˇlrei­abrautir kalla ■vÝ ß endurbŠtta h÷nnun akbrauta ekki sÝst vi­ gatnamˇt.
Vegager­ir nor­urlanda■jˇ­anna (sem og margra annarra ■jˇ­a) hafa ■egar gefi­ ˙t handbŠkur um stefnu sÝna og til lei­beiningar um ger­ hjˇlrei­abrauta. HÚr skulu nefndar handbŠkur frß tveimur l÷ndum:
Danm÷rk: IdÚkatalog for cykeltrafik. Einnig fßanleg ß ensku. Collection of Cycle Concepts.
Noregur: Nasjonal Sykkelstrategi, og Ý enskri ˙tgßfu: National Cycling Strategy

 

Ar­semi hjˇlrei­abrauta er ˇtvÝrŠ­.

TŠplega ■arf a­ minnast ß allan ■ann heilsufarslega ßvinning sem Ý hjˇlrei­um felst. Jafnframt mß gera rß­ fyrir ■vÝ, a­ limlestingum og dau­sf÷llum Ý umfer­inni fŠkki ■ar sem fŠrri taka ■ß ßhŠttu a­ aka bÝl. ŮvÝ fleiri sem kjˇsa a­ nota rei­hjˇl spara samfÚlaginu grÝ­arlegar upphŠ­ir. Ar­semi hjˇlrei­abrauta er ■vÝ margfaldur ß vi­ akvegi ■ˇtt a­eins sÚ liti­ til heilbrig­is■ßtta.
HÚr ß landi hefur ekki veri­ fari­ ˙t Ý ar­semis˙treikninga ß hjˇlrei­um en ■a­ hefur veri­ gert vÝ­a erlendis. HÚr eru nefnd tv÷ dŠmi:
Nor­urlandarß­ hefur gefi­ ˙t skřrslu um ˙rval rannsˇkna sem sřna fjßrhagslegan ßvinning af hjˇlrei­um. Einhverra hluta vegna tˇku ═slendingar ekki ■ßtt Ý ■essari ˙ttekt: CBA of Cycling
Frß Noregi kemur Gang- og sykkelvegnett i norske byer (og stutt samantekt ß norsku og ensku).
 

Skuldbinding ═slands um a­ger­ir gegn losun grˇ­urh˙salofttegunda

Hjˇlrei­ar til samgangna eru sjßlfbŠrar. Frß ■eim stafar ekki hßva­i, svifryksmengun, losun koldÝoxi­s e­a annarra eiturefna. Landnřting hjˇlrei­abrauta gerist vart betri. F÷rgun rei­hjˇla og spilliefna vegna ■eirra er ˇveruleg. Aukin hlutdeild hjˇlrei­a Ý samg÷ngum er ■vÝ langbesti kosturinn til a­ fullnŠgja skuldbindingarlofor­um s.s. mŠlt er me­ Ý Sta­ardagskrß 21 sem og ÷­rum al■jˇ­askuldbindingum sem var­a stefnu Ý loftslagsmßlum.
N˙ ■egar stefnir Ý ney­arßstand Ý loftslagsmßlum heimsins (http://www.ipcc.ch/). ═sland getur ekki skorast undan ■vÝ a­ breg­ast vi­ me­ afgerandi hŠtti. Ůri­jungur grˇ­urh˙salofttegunda ß ═slandi stafar af samg÷ngum (pdf 3.0Mb). Ůa­ Štti ■vÝ a­ vera skylda samg÷ngurß­uneytisins og sveitafÚlaga a­ breg­ast vi­ n˙ ■egar og breyta stefnu sinni Ý samg÷ngumßlum. ═sland stendur ÷­rum ■jˇ­um langt a­ baki vi­ a­ hvetja almenning til notkunar sjßlfbŠrra farartŠkja. Engin lausn Ý samg÷ngumßlum er jafn ßhrifarÝk og a­ byggja upp hjˇlrei­abrautakerfi sem er samkeppnishŠft vi­ akbrautir, ekki sÝst Ý ■Úttbřli. Samg÷ngurß­uneyti­ ver­ur a­ mˇta verklagsreglur eins og nßgrannal÷ndin hafa gert, svo a­ hreppapˇlitÝk sveitafÚlaganna st÷­vi ekki ■ß fram■rˇun. Til a­ svo geti or­i­ ver­a skřrar verklagsreglur um ger­ hjˇlrei­abrauta a­ komast Ý vegal÷g og samg÷nguߊtlun til jafns vi­ akbrautir.
 

VefsÝ­ur, fylgiskj÷l og upplřsingar Ý t÷lum


IdÚkatalog for cykeltrafik.    (Sjßlf handbˇlkin pdf. 15.3Mb)
http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=9178

Collection of Cycle Concepts:
http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=17291

http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=11566

Nasjonal sykkelstrategi:
http://www.vegvesen.no/servlet/Satellite?cid=1069341245354&pagename=vegvesen/Page/SVVsubSideInnholdMal&f=true&c=Page

CBA of Cycling
http://www.norden.org/pub/sk/showpub.asp?pubnr=2005:556

Gang- og sykkelvegnett i norske byer
http://www.shdir.no/aktiveskolebarn/fakta/gang__og_sykkelvegnett_i_norske_byer_46141
http://miljo.toi.no/index.html?25810

Cycling: the way ahead for town and cities (European Commission)
http://ec.europa.eu/environment/cycling/cycling_en.htm

UK National Cycling Strategy. (Department for Transport)
http://www.dft.gov.uk/stellent/groups/dft_susttravel/documents/page/dft_susttravel_503877.hcsp

Trafikdage pň AAU, 2002 (Civilingeni°r Troels Andersen, Odense Kommune)
http://www.cykelby.dk/pdf/cykelvenliginfrastruktur.pdf  (pdf 1.0 Mb)

http://www.sykkelby.no

http://cykelby.dk

Odense ľ Danmarks Nationale Cykelby
http://www.cykelby.dk/pdf/cykel_inet.pdf  (pdf  2.5Mb)

http://www.nationaler-radverkehrsplan.de/

Odense Magasinet 2002 (pdf 7,6 MB) 

Odense Magasinet 2001 (pdf 1,3 MB)

http://www.completestreets.org/

http://www.share-the-road.org/

Ůingsßlyktunartillgaga sem lřtur a­ ■vÝ a­ koma hjˇlrei­abrautum Ý vegal÷g.
http://www.althingi.is/altext/133/s/0082.html

Umsagnir Landssamtaka hjˇlrei­amanna vi­ till÷gu a­ breytingu ß vegal÷gum mß finna ß vef samtakana  http://hjol.org

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/071106.htm

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/081106.htm

Skřrsla Vegager­arinnar frß 2001 um losun grˇ­urh˙salofttegunda og samg÷ngur
http://www.samgonguraduneyti.is/media/Skyrsla/grodurhusaloft.pdf  (pdf 3.0Mb)

Fjˇr­a skřrsla MillirÝkjanefndar Sameinu­u ■jˇ­anna um loftslagsbreytingar. http://www.ipcc.ch/
 

Fylgiskjal:  Athugasemdir vi­ umfer­ar÷ryggisߊtlun 2002-2012 (umferdaroryggiş_lhm.pdf)

Ums÷gn ■essa mß nßlgast me­ virkum linkum ß vefslˇ­inni:

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2007/150207.htm

 

Fyrir h÷nd Landssamtaka hjˇlrei­amanna

 

_________________________________________________________________

Magn˙s Bergsson

Pˇsthˇlf 5193

125 ReykjavÝk

lhm@islandia.is

www.hjol.org